Khi nhà thầu chuyển cho tôi bộ hồ sơ hợp đồng 47 trang, tôi chỉ cười trừ nói với họ cứ để họ ký hộ cho nhanh. Tới ngày nghiệm thu tôi mới vỡ lẽ vì sao họ tủm tỉm mãi. Tôi là kỹ sư phần mềm 15 năm, quen xử lý dữ liệu hơn là ngó bản vẽ, nên bản hợp đồng đó chẳng khác gì thủ tục hành chính. thiết kế thi công biệt thự lại thì, tôi chỉ ước mình đã đọc kỹ từng điều khoản. Câu chuyện này để nhắc nhở những người sắp bước vào #keyword#, chứ tôi chẳng muốn kể khổ. Nếu bạn sắp ký một hợp đồng tương tự, ngồi xuống đọc tiếp và chớ dại làm như tôi.
Trang 3 đến trang 12 toàn chữ nhỏ và tôi chả hiểu đang ký cái gì
Tôi vẫn nhớ rõ cái cảm giác lướt qua từ trang 3 đến trang 12 của bản hợp đồng đó. Toàn thứ ngôn ngữ luật sư dạng “tùy theo tiến độ thực tế”, đọc mà chẳng hiểu gì nên bỏ luôn. Điều khoản phạt chậm tiến độ tôi lướt như không thấy. Kết quả thể hiện rõ khi họ bàn giao chậm 4 tháng, tôi không thể đòi một đồng phạt nào bởi trong hợp đồng ghi “tiến độ có thể thay đổi”. Vật tư cũng là một mớ hỗn độn. thi công nội thất biệt thự trọn gói duy nhất tôi đọc kỹ là mô tả “gạch lát nền cao cấp”. Tôi tưởng tượng ra mấy loại gạch Ý bóng loáng, thực tế họ lát loại gạch nội địa giá 180k/m2. Tôi chất vấn, họ nói thẳng “cao cấp là tùy định nghĩa”. Đến lúc ấy tôi mới hiểu một gói thầu trọn gói mà không ghi rõ chủng loại, mã hiệu thì chẳng khác gì giấy lộn. Tôi biết mình cũng có lỗi, nhưng nếu ai đó nói với tôi rằng những điều khoản chữ nhỏ ấy tốn kém nhất, tôi đã chịu khó đọc hẳn hoi.
Cái bảng chi tiết vật tư ấy là thứ tôi không bao giờ được thấy
Kể từ lúc chốt hợp đồng, tôi từng đòi xem bảng giá chi tiết nhưng họ khéo léo từ chối. Họ viện cớ “đây là kinh nghiệm thi công”, tôi lại chủ quan rằng giá cả thị trường đại khái cũng biết. Mãi lúc đối chiếu thực tế, tôi phát hiện một loại đá ốp bếp mà họ báo giá 2,8 triệu/m2, trong khi ra chợ hỏi, loại tương tự chỉ 1,7 triệu. Gần 40% chênh lệch chỉ riêng hạng mục mặt bếp đã khiến tôi choáng thì những chỗ khác còn tệ thế nào. Tôi bèn tự mình liệt kê từng loại vật tư xuất hiện trong hợp đồng rồi tự đi khảo giá từng món. Việc đó ngốn của tôi gần 3 tuần, cuối cùng tôi có danh sách chênh lệch tới 12 trang. Nhiều món chênh lệch chỉ 5-10%, nhưng cũng có thứ tôi chẳng thể ngờ tới như bồn cầu ghi nhập khẩu thì thực chất lắp ráp nội địa. Điều tức cười ở đây là nếu ngay từ trước khi ký tôi đòi bảng kê, nhà thầu sẽ chẳng dám cười trừ. Nhưng tôi đã bỏ qua còn bây giờ tôi chỉ khuyên bạn một điều duy nhất, với gói thầu trọn gói, bảng kê vật tư phải là phụ lục không thể thiếu và cần ghi cụ thể model lẫn hãng. Nếu nhà thầu lảng tránh, thì bạn nên đứng dậy đi về.
Ngày nghiệm thu tôi mang theo kính lúp và một người bạn làm kỹ sư xây dựng
Đến ngày nghiệm thu, tôi không đến một mình vốn làm giám sát công trình suốt 20 năm. Tôi còn thủ sẵn kính lúp vì tưởng phải soi từng đường gạch. Nhưng anh bạn tôi chẳng cần kính, anh chỉ dạo một vòng quanh nhà rồi lôi ra cuốn sổ tay ghi liên tục. Chuyện đầu tiên là khoan trúng dây điện ngay phòng ngủ chính, tường loang lổ nước. Sau đó là mấy viên gạch ốp tường bể góc khu vệ sinh tầng hai, phải nhìn gần mới thấy lớp vữa che khéo. thi công nội thất biệt thự trọn gói cầu thang thì tôi chịu, tay vịn cầu thang bên trái bên phải chênh 2cm. Bạn tôi chỉ ra tổng cộng 15 điểm sai từ kỹ thuật cho đến thẩm mỹ. Tôi chết lặng, còn tổ thợ thì nhìn nhau cười. Ông tổ trưởng còn trấn an “biệt thự nào chả có mấy lỗi này”. Câu nói đó làm tôi sôi máu vì tôi biết mình không thể làm gì vì hợp đồng của tôi không có mục nghiệm thu kỹ thuật. Rốt cuộc tôi phải bỏ tiền thuê giám định riêng hết 18 triệu cho một bản kết luận, nhưng nhờ đó tôi có lý do buộc họ sửa. Nếu không có anh bạn kỹ sư kia, chắc tôi đã ký biên bản nghiệm thu ngay tại chỗ và 15 cái sai đó sẽ theo tôi mãi.
Bài học từ 47 trang giấy và cách tôi đọc lại toàn bộ từng dòng sau khi chuyển vào ở
Khi đã dọn vào ở được vài tháng, tôi lôi hợp đồng ra đọc lại từng dòng một cách căm phẫn. Cuối cùng tôi lập được bảng so sánh dài giữa điều khoản hợp đồng và thực trạng ngôi nhà. Điển hình nhất là yêu cầu điện áp hợp đồng ghi “điện áp ổn định, có chống sét”, thực tế cứ mở điều hòa là đèn chập chờn. Rồi chống thấm sân thượng ghi rõ chống thấm 3 lớp bảo hành 5 năm, nhưng mùa mưa đầu tiên trần nhà tầng dưới đã loang lổ. Bảo hành, một chuyện tưởng chừng đơn giản chỉ ghi bảo hành 24 tháng, chẳng rõ hạng mục nào, hóa ra họ chỉ bảo hành kết cấu thô, còn đồ nội thất, sơn, gạch thì khỏi. Tôi ngồi tính lại tổng chi phí sửa chữa những lỗi đáng lẽ nhà thầu phải lo và cái tổng làm tôi sốc, gần 300 triệu đồng cho một năm đầu, nghĩa là đủ trả cho luật sư chuyên ngành xây dựng làm 10 lần. Nếu có ai hỏi tôi, tôi sẽ nói thế này trước lúc đặt bút ký hợp đồng trọn gói, hãy bỏ ra 30-50 triệu thuê luật sư xây dựng đọc và chỉnh sửa hợp đồng cho bạn. Chi phí đó chỉ bằng 1/10 số tiền bạn sẽ bỏ ra để sửa sai, đó là chưa kể những rắc rối về mặt tinh thần. Nếu bạn lỡ ký rồi, thì ngày hôm nay, ngay bây giờ, hãy mở hợp đồng ra đọc từng chữ và lập một bảng đối chiếu với thực tế. Tôi biết việc này chẳng vui vẻ gì, nhưng đọc lúc này vẫn còn kịp so với lúc mọi thứ đã hỏng. Biệt thự của tôi vẫn đứng vững đến hôm nay, nhưng mỗi lần nhìn thấy vết nứt chân tường là tôi lại nhớ bài học về sự chủ quan. Còn bạn thì sao đọc kỹ một bản hợp đồng xây dựng nào chưa? Nếu chưa thì từ giờ hãy bắt đầu.